Waterontharder en warmtepomp: kan onthard water problemen geven?
Bij een warmtepomp, boiler of cv-ketel is niet alleen kalkbeheersing belangrijk. Controleer ook welke waterkwaliteit de fabrikant van het toestel voorschrijft.
Heb je een warmtepomp, boiler of cv-ketel en overweeg je een waterontharder? Controleer dan niet alleen hoeveel kalk het systeem verwijdert, maar ook welke waterkwaliteit de fabrikant van je toestel voorschrijft.
Een waterontharder is niet automatisch slecht voor een warmtepomp of boiler. Wel stellen verschillende fabrikanten eisen aan de waterkwaliteit en soms expliciet aan de minimale of maximale waterhardheid. Volledig onthard water van 0 °dH voldoet daardoor niet automatisch aan de voorwaarden van ieder toestel.
We hebben daarom zelf de technische documentatie en garantievoorwaarden van verschillende fabrikanten gecontroleerd. Op deze pagina laten we de relevante passages zien en leggen we uit wat je daar wel – en niet – uit kunt concluderen.
Waarom is waterhardheid belangrijk bij een warmtepomp of boiler?
Bij het verwarmen van hard water kan calciumcarbonaat neerslaan en kalkaanslag vormen. Dat is vooral relevant op plaatsen waar water sterk wordt verwarmd, zoals een verwarmingselement, warmtewisselaar of warmwaterboiler.
Daarom kan het wenselijk zijn om kalkvorming te beperken.
Maar daaruit volgt niet automatisch dat water zo zacht mogelijk moet worden gemaakt.
Warmtepomp-, cv- en boilerfabrikanten kunnen namelijk ook eisen stellen aan de samenstelling van het water. Naast waterhardheid kunnen bijvoorbeeld pH, geleidbaarheid en het gehalte aan bepaalde stoffen een rol spelen.
De gewenste waterkwaliteit is daarom niet simpelweg ‘zo zacht mogelijk’, maar de waterkwaliteit die past bij het specifieke toestel en de toepassing.
Dat wordt duidelijk wanneer we naar de voorwaarden van fabrikanten zelf kijken.
Wat zeggen fabrikanten over onthard water?
De voorwaarden verschillen per fabrikant, toestel en watersysteem. De onderstaande voorbeelden moeten daarom niet worden gelezen als algemene voorschriften voor het volledige assortiment van een merk.
Controleer altijd de actuele documentatie van jouw specifieke toestel.
Itho Daalderop: waterhardheid tussen 3 en 12 °dH
Itho Daalderop stelt in de garantievoorwaarden concrete eisen aan de kwaliteit van verwarmings- en leidingwater.
Daarbij wordt onder andere een waterhardheid van 3 tot 12 °dH genoemd. Ook worden voorwaarden gesteld aan onder andere pH, ijzer, chloride en geleidbaarheid.
Itho Daalderop vermeldt bovendien dat de garantie vervalt wanneer de kwaliteit van verwarmings- en leidingwater niet aan de gestelde voorwaarden voldoet.
Itho Daalderop noemt in de garantievoorwaarden onder andere een waterhardheid van 3–12 °dH. Controleer altijd de voorwaarden van het specifieke toestel.
Water van 0 °dH valt buiten deze door Itho Daalderop genoemde bandbreedte.
Dat betekent niet dat iedere combinatie van een waterontharder en een Itho Daalderop-toestel automatisch problemen oplevert. Het betekent wel dat de uiteindelijke waterkwaliteit moet worden gecontroleerd aan de hand van de voorwaarden van het betreffende toestel.
Remeha: eisen verschillen per toestel en installatie
Ook Remeha stelt eisen aan de kwaliteit van het installatiewater.
De actuele technische documentatie laat echter meteen zien waarom het riskant is om één vaste waterhardheid aan een compleet merk toe te schrijven. De toegestane waarden kunnen verschillen per toestel, materiaal en opgesteld vermogen.
Remeha kijkt bovendien niet alleen naar waterhardheid. Ook onder andere de pH van behandeld en onbehandeld water is relevant.
Fabrikantvoorwaarden kunnen per productserie en documentversie verschillen. Gebruik daarom altijd de actuele handleiding van het betreffende toestel.
Dit is een belangrijke les:
Een waterkwaliteitseis van één product of een oude handleiding mag niet automatisch worden toegepast op alle toestellen van dezelfde fabrikant.
Vaillant: bij te hard water kan juist ontharding nodig zijn
Ook de andere kant van het verhaal is belangrijk.
Vaillant schrijft voor bepaalde verwarmingsinstallaties juist voor dat het cv-water vanaf een bepaalde hardheid moet worden behandeld of onthard. In documentatie voor de geoTHERM wordt bijvoorbeeld vanaf 16,8 °dH ontharding volgens VDI 2035 voorgeschreven.
Bekijk de Vaillant-documentatie
Dit laat zien waarom de conclusie niet mag zijn dat hard water goed is en zacht water slecht.
Te hard water kan kalkproblemen veroorzaken. Maar afhankelijk van het toestel kan ook de waterkwaliteit ná behandeling aan bepaalde voorwaarden moeten voldoen.
Het doel is dus niet automatisch 0 °dH, maar water dat voldoet aan de voorschriften van het toestel.
HRsolar: ook bij een voorraadvat speelt waterkwaliteit een rol
Bij warmtepompen en zonneboilers is niet alleen het verwarmingscircuit relevant. Ook het warme tapwater kan worden opgeslagen in een voorraadvat.
HRsolar koppelt in de garantievoorwaarden voor geëmailleerde voorraadvaten voorwaarden aan de waterkwaliteit. In het betreffende document worden onder andere eisen genoemd voor pH, chloride, sulfaat en totale hardheid.
Ook fabrikanten van warmwatervaten kunnen waterkwaliteit opnemen in hun technische of garantievoorwaarden.
Dit voorbeeld is voor een all-electric woning extra relevant. Een warmtepomp verwarmt de woning, maar voor het warme tapwater is doorgaans ook een vorm van warmwateropslag nodig.
Daarmee wordt niet alleen de waterkwaliteit in het verwarmingscircuit belangrijk, maar ook die van het tapwater dat door een boiler of voorraadvat stroomt.
Praktijkvoorbeeld: garantie op boiler en waterontharder
Dat waterhardheid in garantievoorwaarden in de praktijk relevant kan worden, blijkt ook uit een consumentenervaring op het Kassa-platform. Een woningeigenaar meldde daar in 2020 dat een twee jaar oude boiler was gaan lekken. Volgens de eigenaar vermoedde de fabrikant een verband met de aanwezige waterontharder. Vervolgens ontdekte de eigenaar in de voorwaarden dat de garantie verviel wanneer het water onder een bepaalde hardheid kwam.
Deze individuele ervaring bewijst niet dat de waterontharder de lekkage heeft veroorzaakt. Wel illustreert de casus waarom het verstandig is om vóór installatie van een waterontharder de minimale waterhardheid en overige waterkwaliteitseisen van een boiler of warmtepomp te controleren. Bekijk de community vraag bij Kassa
Is water van 0 °dH geschikt voor iedere warmtepomp of boiler?
Nee. Water van 0 °dH kan niet als universeel ideale waterhardheid voor iedere warmtepomp, cv-ketel of boiler worden beschouwd.
Bij ionenwisseling worden calcium- en magnesiumionen uit het water verwijderd en voornamelijk uitgewisseld tegen natriumionen. Afhankelijk van het systeem en de instelling kan daardoor volledig onthard water ontstaan.
Culligan AquaCell geeft bijvoorbeeld zelf aan dat zijn waterontharder water met een hardheid van 0 °dH produceert.
Bekijk de uitleg van Culligan AquaCell over 0 °dH
Dat wordt interessant wanneer we dit naast de voorwaarden van een fabrikant zoals Itho Daalderop leggen:
| Voorbeeld | Wat zegt de betreffende bron? |
|---|---|
| Culligan AquaCell | Waterontharder produceert volgens eigen uitleg water van 0 °dH |
| Itho Daalderop | Garantievoorwaarden noemen 3–12 °dH |
| Vaillant | Bij bepaalde toepassingen moet te hard cv-water juist worden onthard |
| Remeha | Waterkwaliteitseisen zijn afhankelijk van toestel en installatie |
| HRsolar | Stelt bij voorraadvaten voorwaarden aan onder andere waterhardheid |
| HappyDrops | Verlaagt de waterhardheid niet |
Deze vergelijking betekent nadrukkelijk niet dat een AquaCell of andere ionenwisselaar per definitie ongeschikt is voor een warmtepomp of boiler.
Het betekent wél dat je niet alleen naar het waterbehandelingssysteem moet kijken. De waterkwaliteit die het systeem oplevert moet passen bij de voorschriften van het aangesloten toestel.
Tapwater is niet hetzelfde als cv-vulwater
Bij dit onderwerp worden twee verschillende watersystemen vaak door elkaar gehaald.
Tapwater
Dit is het drinkwater dat je gebruikt voor douchen, wassen en de warme kraan. In een all-electric woning kan dit water bijvoorbeeld worden verwarmd en opgeslagen in een warmtepompboiler of voorraadvat.
Hier kan kalkaanslag een rol spelen doordat drinkwater voor warmwatergebruik wordt verwarmd.
CV- of verwarmingswater
Dit is het water in het gesloten circuit waarmee radiatoren of vloerverwarming worden verwarmd. Nadat de installatie is gevuld, circuleert grotendeels hetzelfde water door het systeem.
Voor dit water kunnen fabrikanten specifieke eisen stellen aan bijvoorbeeld hardheid, pH en geleidbaarheid.
Een voorschrift voor cv-vulwater geldt dus niet automatisch voor het tapwater – en andersom.
Wil je weten of je een CV-installatie met onthard water kunt vullen of bijvullen? Lees dan ons aparte artikel Mag je een CV-installatie vullen met onthard water?. Daar leggen we uit waarom de voorschriften voor CV-vulwater per fabrikant en toestel kunnen verschillen.
Waarom is kalkbeheersing interessant bij een boiler?
Een boiler of warmwatervat brengt een extra factor in het verhaal: warmte.
Bij verwarming kan calciumcarbonaat uit hard water neerslaan. Hierdoor kan afzetting ontstaan op onder andere verwarmingselementen, warmtewisselaars en andere warme oppervlakken.
Een mogelijkheid om dit te beperken is het verwijderen van calcium en magnesium door ionenwisseling.
Maar er bestaan ook behandelingen waarbij deze mineralen in het water blijven.
Fosfaatdosering verlaagt de waterhardheid niet
HappyDrops werkt met een lage dosering polyfosfaat. Calcium en magnesium worden daarbij niet uit het water verwijderd en de waterhardheid blijft daardoor behouden.
De gebruikte waterbehandeling is erop gericht de vorming en afzetting van calciumcarbonaat te beïnvloeden.
Bij fosfaatdosering wordt een kleine hoeveelheid fosfaat aan het water toegevoegd. Dit remt de vorming van harde kalkaanslag (CaCO₃), zonder dat de kalk uit het water wordt verwijderd. In vaktermen wordt dit een ‘threshold inhibitor’ genoemd: een stof die in een lage concentratie de vorming van afzetting kan remmen.
Het belangrijke verschil is dat fosfaatdosering kalkafzetting probeert te beheersen zonder de waterhardheid naar 0 °dH te brengen.
Dat maakt deze vorm van waterbehandeling interessant voor warmwatersystemen waarbij zowel kalkvorming als de waterkwaliteitseisen van het toestel een rol spelen.
Verwijdert fosfaatdosering bestaande kalk in een boiler?
Niet zomaar.
Bestaande harde witte afzettingen van onder andere calciumcarbonaat zijn moeilijk te verwijderen. De waterbehandeling is bij dergelijke afzetting vooral gericht op het tegengaan van verdere opbouw.
Daarom zou je een bestaande boiler met zware kalkaanslag niet moeten behandelen met de verwachting dat alle oude kalk vervolgens vanzelf verdwijnt.
De belangrijkste functie is het beheersen van nieuwe afzetting, niet het snel oplossen van bestaande harde kalklagen.
Wat betekent dit voor HappyDrops?
HappyDrops werkt anders dan een traditionele waterontharder op basis van ionenwisseling.
Het systeem verwijdert calcium en magnesium niet uit het drinkwater. De waterhardheid in °dH blijft daardoor in principe gelijk.
Dat heeft voor deze toepassing twee relevante gevolgen:
de behandeling is gericht op kalkbeheersing zonder de hardheid naar 0 °dH te verlagen;
HappyDrops verwijdert calcium en magnesium niet uit het water en verlaagt daardoor zelf de waterhardheid niet onder een door de fabrikant voorgeschreven minimumwaarde.
Dat betekent echter niet dat HappyDrops automatisch aan iedere garantievoorwaarde van iedere warmtepomp, boiler of cv-ketel voldoet.
Fabrikanten kunnen naast hardheid ook eisen stellen aan bijvoorbeeld pH, geleidbaarheid, chloride, sulfaat of andere eigenschappen van het water. Daarnaast moet worden gecontroleerd of een voorschrift betrekking heeft op tapwater of op het gesloten verwarmingscircuit.
Daarom blijft de technische documentatie van het specifieke toestel leidend.
Kan een waterontharder invloed hebben op de garantie?
Dat kan, maar alleen de fabrikant kan bepalen wat zijn garantievoorwaarden precies betekenen voor een specifiek toestel.
Een garantie vervalt dus niet simpelweg omdat ergens in een woning een waterontharder staat.
Relevant is onder andere:
welke waterkwaliteit het toestel ontvangt;
welke waarden de fabrikant voorschrijft;
of het om tapwater of verwarmingswater gaat;
welk type waterbehandeling wordt gebruikt;
en of installatie en onderhoud volgens de voorschriften zijn uitgevoerd.
Bij Itho Daalderop is bijvoorbeeld expliciet vastgelegd dat het verwarmings- en leidingwater aan bepaalde voorwaarden moet voldoen.
Daarom adviseren wij om bij twijfel niet alleen op informatie van de leverancier van de waterbehandeling af te gaan, maar ook de actuele installatie- en garantievoorwaarden van het warmwatertoestel zelf te controleren.
Hoe controleer je of jouw waterbehandeling geschikt is?
Heb je al een waterontharder of overweeg je er een in combinatie met een warmtepomp of boiler? Controleer dan de volgende punten:
| Controle | Waar moet je naar kijken? |
|---|---|
| Merk en type | Zoek het exacte typenummer van warmtepomp, boiler of cv-ketel |
| Watersysteem | Gaat de eis over tapwater of cv-/verwarmingswater? |
| Waterhardheid | Is een minimum, maximum of bandbreedte voorgeschreven? |
| Overige waterkwaliteit | Controleer onder andere pH en geleidbaarheid indien genoemd |
| Waterbehandeling | Verlaagt het systeem de hardheid en zo ja, tot welke waarde? |
| Installatie | Zijn er aanvullende installatievoorschriften? |
| Garantie | Wordt waterkwaliteit expliciet genoemd in de garantievoorwaarden? |
Kun je de informatie niet duidelijk terugvinden? Vraag dan de fabrikant of installateur bij voorkeur schriftelijk welke waterkwaliteit voor jouw specifieke toestel is toegestaan.
Veelgestelde vragen over waterontharders en warmtepompen
-
Niet per definitie. Of een waterontharder geschikt is, hangt onder andere af van de waterkwaliteit die na behandeling ontstaat en van de voorschriften van de fabrikant van de warmtepomp.
-
Niet voor ieder toestel kan 0 °dH als universeel geschikte waarde worden beschouwd. Sommige fabrikanten noemen een minimale hardheid of een specifieke hardheidsbandbreedte. Controleer daarom de documentatie van het exacte toestel.
-
Niet automatisch. Hard water kan juist kalkaanslag veroorzaken in een boiler. Tegelijkertijd kunnen fabrikanten voorwaarden stellen aan de waterkwaliteit. Het doel is daarom niet simpelweg zo hard of zo zacht mogelijk water, maar water dat bij het toestel past.
-
Dat hangt af van de garantievoorwaarden. Sommige fabrikanten koppelen garantie expliciet aan voorgeschreven waterkwaliteitswaarden. Controleer daarom of het behandelde water aan de voorwaarden van jouw specifieke toestel voldoet.
-
Dat hangt af van de voorschriften van de fabrikant en het specifieke toestel. Sommige fabrikanten staan onthard vulwater bij bepaalde installaties niet toe, terwijl bij andere systemen behandeling van hard vulwater juist nodig kan zijn. Lees voor de volledige uitleg: Mag je een CV-installatie vullen met onthard water?.
-
Nee. HappyDrops verwijdert calcium en magnesium niet uit het water. Daardoor blijft de gemeten waterhardheid in principe gelijk.
-
Ja. Polyfosfaat wordt toegepast om CaCO₃-afzetting te remmen zonder calcium en magnesium uit het water te verwijderen.
Waterontharder en warmtepomp: controleer beide systemen
Een waterontharder kiezen bij een warmtepomp, boiler of cv-ketel vraagt dus om meer dan alleen de vraag hoeveel kalk een systeem verwijdert.
Te hard water kan kalkproblemen veroorzaken, maar 0 °dH is niet automatisch de ideale waterhardheid voor ieder warmwatertoestel. De voorwaarden van de fabrikant zijn uiteindelijk leidend.
Daarom vinden wij het belangrijk om twee zaken naast elkaar te leggen: wat doet de waterbehandeling met het water én welke waterkwaliteit schrijft de fabrikant van het aangesloten toestel voor?
HappyDrops verlaagt de waterhardheid niet. De gebruikte polyfosfaatbehandeling is juist gericht op het beheersen van kalkafzetting terwijl calcium en magnesium in het water aanwezig blijven.
Voor warmwatersystemen is dat een relevant onderscheid, maar ook bij HappyDrops blijft gelden: controleer altijd de technische en garantievoorwaarden van jouw specifieke warmtepomp, boiler of cv-ketel.
Wil je kalkafzetting beperken zonder de waterhardheid te verlagen? Bekijk hoe HappyDrops werkt in combinatie met warmtepomp- en zonneboilers.
Bekijk ook
